KIKINDA- Razvod menja odnose daleko izvan bivšeg partnerskog para. Zajednički prijatelji, kumovi, rodbina i porodica bivšeg partnera često moraju da pronađu novi način odnosa sa ljudima koje su godinama poznavali kao par. Menjaju se bliskost, učestalost kontakta, porodična okupljanja, rituali, dostupna podrška i osećaj pripadnosti.
Istraživanja pokazuju da se deo postojećih odnosa zadržava, deo oslabi ili prestane, dok se vremenom stvaraju i novi odnosi. Kvalitet socijalne podrške pritom je povezan sa psihološkim prilagođavanjem nakon razvoda: stabilni i podržavajući odnosi predstavljaju važan resurs u periodu kada se istovremeno menjaju mnoge druge oblasti života.
Šta se događa sa zajedničkim prijateljima?
Tokom braka često nastaje zajednička mreža socijalnih odnosa. Prijateljstva se povežu, parovi se međusobno druže, formiraju se zajedničke navike, putovanja, proslave i višegodišnji odnosi.
Posle razvoda ti odnosi dobijaju novu strukturu. Neki prijatelji nastavljaju odnos sa oba bivša partnera. Neki ostaju bliži jednom od njih. Deo kontakata vremenom oslabi. Istraživanja prijateljstava nakon razvoda pokazuju da se individualna prijateljstva lakše održavaju od odnosa koji su prvenstveno bili organizovani oko zajedničkog života dva para. Za bivše partnere to može značiti i gubitak ljudi sa kojima nisu imali nikakav lični sukob. Razlog leži u promeni čitave strukture odnosa: prijateljstvo koje je godinama funkcionisalo unutar zajedničkog društvenog života sada treba da dobije drugačiji oblik. Takav gubitak ume da bude posebno težak kada je osoba očekivala da će određeni ljudi ostati važan deo njenog života i posle razvoda.
Lojalnost i svrstavanje
Razvod često otvara pitanje lojalnosti. Članovi porodice i prijatelji mogu snažno da podrže jednu osobu, da razviju negativan odnos prema drugoj ili da se osećaju neprijatno kada pokušavaju da zadrže kontakt sa oboje. Svrstavanje je naročito izraženo kada je razvod konfliktan ili kada su bliski ljudi upoznati sa ozbiljnim povredama koje su se događale u braku. Tada odnosi sa prijateljima i porodicom lako postaju deo nastavka partnerskog konflikta.
Korisno je da zajednički prijatelji ne budu uvučeni u nastavak partnerskog konflikta. Zajednički prijatelji mogu da zadrže poseban odnos sa svakim od bivših partnera, bez uloge posrednika, prenosioca poruka ili saveznika u sukobu.Bivši partneri mogu jasno da kažu šta im u tim odnosima prija ili smeta, a zajedničkim prijateljima ostaviti slobodu da oblikuju odnos sa svakim od njih na način koji im je prirodan i prihvatljiv. Posebno opterećujuća situacija nastaje kada prijatelji postanu prenosioci informacija, poruka i procena o bivšem partneru. Takva uloga održava konflikt aktivnim i otežava da s odnos dobije sopstvene granice.
Porodica bivšeg partnera nakon razvoda
Porodične veze nastale kroz brak često imaju dugu zajedničku istoriju. Godine kontakta, pomoć, zajednički praznici, briga o deci i međusobna privrženost mogu stvoriti odnose koji imaju značaj i posle završetka braka. Savremeno istraživanje među više od tri hiljade razvedenih roditelja pokazuje da se nakon razvoda posebno menja doživljaj porodice bivšeg partnera.
Deca imaju važnu ulogu u održavanju tih veza: roditelji koji i dalje dele porodičnu povezanost preko dece češće zadržavaju i osećaj da bivši srodnici po braku pripadaju porodičnoj mreži. Novo partnerstvo, s druge strane, povezano je sa češćim udaljavanjem od porodice bivšeg partnera. Za roditelje je ovde posebno važno da razlikuju sopstveni odnos sa bivšom porodicom od odnosa koji dete ima sa bakom, dedom, tetkama, stričevima i drugim bliskim ljudima. Stabilni odnosi deteta sa važnim članovima obe porodične mreže mogu predstavljati značajan izvor kontinuiteta i podrške.
Gubitak zajedničkih rituala
Društvena pripadnost se gradi i kroz rituale koji se ponavljaju godinama: porodične ručkove, praznike, slave, godišnja okupljanja, zajednička putovanja i vreme provedeno sa istim ljudima. Razvod često prekida deo tih obrazaca.
Gubitak rituala znači i promenu društvenog mesta koje je osoba imala. Određena okupljanja više nisu dostupna, neka se dele između bivših partnera, a neka postepeno nestaju. Osećaj usamljenosti nakon razvoda zato ponekad dolazi i iz gubitka poznate socijalne strukture, a ne samo iz odsustva bivšeg partnera. U ovom delu prilagođavanja važno je postepeno uspostavljanje novih rituala: sopstvenih načina obeležavanja praznika, novih okupljanja, drugačijeg rasporeda vremena i odnosa koji mogu da nose kontinuitet kroz naredni period života.
Stvaranje novog osećaja pripadnosti
Jedan deo socijalnog prilagođavanja odnosi se na očuvanje važnih ljudi. Drugi se odnosi na širenje života izvan stare društvene strukture. To može podrazumevati obnavljanje zapostavljenih prijateljstava, češći kontakt sa sopstvenom porodicom, uključivanje u nove aktivnosti, produbljivanje pojedinih odnosa i stvaranje novih poznanstava. Cilj nije što veći broj ljudi oko sebe. Važniji su odnosi u kojima postoje uzajamnost, podrška, poverenje i osećaj da osoba pripada svom sadašnjem životu.
Tatjana Tanović, psiholog i psihoterapeut Centra “Poveži se”. Ulica Jovana Jovanovića Zmaja 47. Kontakt telefon 069- 435 26 86. Njene stručne savete i preporuke objavljujemo subotom.
